ULUSLARARASI TİYATRO ELEŞTİRMENLERİ BİRLİĞİ (AITC)

TÜRKİYE MERKEZİ (TEB)

EYLÜL 2008 BÜLTENİ

Değerli Üyeler.

Yeni bir tiyatro sezonunun eşiğinde hepinizi yönetim kurulu olarak saygıyla selamlıyoruz.

Son günlerde iki değerli insanın acısıyla sarsıldık. Önce onlarca sinema filminde, televizyon dizisinde, tiyatro oyununda onlarca karaktere can veren Hadi Çaman aramızdan ayrıldı. Yaklaşık bir yıldır, sinir sistemini etkileyen ALS hastalığıyla mücadele eden Hadi Çaman'ın, bir süredir kaldığı Kızıltoprak Doğa Huzurevi'nde hayata veda etmesi tiyatro camiasını üzüntüye boğdu. Hadi Çaman, kırk altı yıllık sanat yaşamının yirmi altı yılında 'Yeditepe Oyuncuları' olarak hiç ara vermeden ışık saçmak için boğuştu. Onca genç tiyatrocuya kucağını açtı. Yazdı, yönetti. Ödüller kazandı, ama mütevazılığı elden bırakmadı. Bir de ilke imza atıp, müsamere salonunu kültür merkezine dönüştürdü. Hadi Çaman'ın ölümüyle gerçek tiyatrocular hiç kuşkum yok ki bir eksildi.

Sanatı ile yeryüzüne mutlu yaşama umudu saçan Hadi Çaman’ın üzüntüsü içindeyken, bu kere de Karagöz, kukla, orta oyunu, minyatür, halk dansları, ritüeller gibi konularda sayısız araştırması, makalesi bulunan kültür tarihi profesörü; 'minyatürün içindeki dünya'yı bir avuç şanslı öğrencisine tanıtan, sevdiren; ak saçlı, pak yürekli, engin bilgili hocamız Metin And’ın ölüm haberi geldi. Metin And’ı üyemiz Metin Boran’ın Günlük Evrensel’de yayımlanan “Hocam Metin And’a Saygıyla” başlıklı yazısıyla bir kez daha anmak istiyoruz.

Türkiye’nin kültür ve sanat mimarlarından, bir araştırma laboratuarı gibi çalışan, kültür tarihçisi, sahne sanatları araştırmacısı, tiyatronun kökenine ilişkin değişik tezler öne sürüp bir ömür bunu kanıtlamakla alın teri dökmüş, tiyatro ve bale eleştirmeni ve öğretim üyesi hocam Prof Metin And’ı son yolculuğuna uğurladık geçtiğimiz cuma günü.

Metin And’ın insan kişiliği, sanatsal ve kültürel birikimi, bilimsel makale ve araştırma kitaplarını ve bu yazıda bir bütün olarak ele almak gerçekten zor ancak şu kadarı söylenebilir. And, üretimleri ve araştırma şevkiyle uluslar arası kültür sanat alanında haklı bir saygınlık kazanmış bir örnek hoca olarak kıymet ve itibarı ülkemizde yeterince bilinmemiş bir kültür ve bilim insandır. Cenaze töreninde Kültür Bakanlığı’ndan bir temsilcinin olmaması hazin olduğu kadar ayıp ve Hoca’ya karşı haksızlığın daniskasıdır. Sığlığı ve cehaleti paçasından akan bir bürokratik kasttan zaten başka türlü bir davranış beklemek abesle iştigal olur ama insan yine törene katılmalarını umuyor ve bekliyor.

1927 yılında doğan, Hukuk fakültesi okumasına karşın hiçbir dönem hukukla ilgili bir birimde çalışmayı tercih etmeyen Metin And, Londra’da yüksek lisans yaptı, daha sonra New York’ta opera ve tiyatro eğitimi alıyor. Sanat

yaşamına dönemin Ulus gazetesinde tiyatro eleştirileri yazarak başlayan And, bu eleştirilerini 15 yıl sürdürüyor. 1962 yılında Ankara Üniversitesi Tiyatro Enstitüsü’nde ders vermeye başlayan Metin And bu görevini emekli olacağı 1994 yılına kadar sürdürdü.

Ankara Üniversitesi’nin dışında Amerika, Almanya ve Japonya’da da konuk öğretim üyeliği görevlerinde bulunan Hoca, dünya da çoğu uzak doğuya olmak üzere dünya da yaklaşık 30 ülkeyi dolaşarak araştırma yapmış ve bu çalışmalarını makale ve kitap formatında Türkiye sanat ve kültür ortamına taşımıştır. Yazdığı kitapların konuları çok çeşitlilik içermekle birlikte ağırlıklı olarak sahne sanatları araştırmaları ve geleneksel Türk tiyatrosunun kökenleri ve etkilendiği tarihsel ve kültürel değişik birikimler üzerine yoğunlaşıyor.Esas alanı tiyatro tarihçiliği olmasına karşın çalışmalarını genel olarak kültür tarihçiliği ile genişleten Metin And’ın 1950 yılından bu yana yazdığı makale sayısı 1500, kitap sayısı ise 50 civarında olduğu biliniyor. Yapıtları ile halkın kültürel değerlerini, oyun, büyü, eğlence ve ritüel kavramlarının kökenlerini araştırarak yeniden halkın kullanımına sunmayı hedeflemiş olan Metin And, ayrıca bu yapıtları ile Türkiye’de akademik hayatın sanatsal ve kültürel anlamda şekillenmesine sonsuz katkılar sunmuştur.

1983 yılında YÖK’ün kurulması ve bu bilimdışı otoritenin sanat eğitiminin sınırlarını belirleme girişimlerini ve müdahaleci tavrını protesto etmek ve kurumun ulufe dağıtır gibi profesörlük unvanı dağıtmasını protesto etmek amacıyla alın teri ve büyük bir emekle hakkettiği profesörlük unvanını kullanmaktan feragat eden Metin And, son konuşmalarında Türkiye’nin yaşadığı kültürel erozyona ve sanatsal ve kültürel sığlığa sıkça vurgu yapıyordu. İlerlemiş yaşına rağmen kültürel araştırmalarına devam ediyor ve (bu çalışmalarının yeterince değerlendirilmediğini bildiği halde) inadına büyük bir özenle kitaplaştırıyordu. En son geçen yıl Tüyap Kitap Fuarı’nın onur konuğu olmuş ve ödül almıştı.Oysa bu saygınlığı Metin Hoca yıllar önce hak etmiş ve kimi kurumlar Hoca’nın bu çaba ve azmini görmezden gelmişti.

Metin Hoca yazdığı her kitabı terbiyeli genç bir doktora öğrencisinin titizliği ile hazırlar bilimsel bir yanlış yapmaktan özenle kaçınırdı. Günümüzde makale ve kitap araklayarak doktora ve profluk tezi hazırlayan hırsızları düşününce Hoca’nın bu itinalı ve ahlaklı tavrı iki kat daha anlam kazanıyor. Ama zaten Türkiye’de hayatın her düzlemi, sanat siyaset, spor ve ekonomi alanda makro bir rezilliğe tanık olmuyor muyuz, acı olan zaten bu pespayeliğin kanıksanması ve bir hayat kültürü haline getirilmesi. Onun için Metin And gibi değerlerin yitip gitmesi bu rezillerin yaşama alanını genişletiyor ve onların at koşturmasının önünü açıyor.

Metin And araştırmacı ve eğitici kişiliğinin yanında nüktedan konuşması ve ince esprileriyle de konuşmalarını süsleyen, mütevazı yapısı ve her zaman çocuk kalmış samimi bakışlarıyla da kalbimizdeki yerini daima koruyacak, günün moda söylemiyle bütün entelektüel ve akademisyenlerin ‘rol modeli’ olmayı derin birikimiyle hak etmiş gerçek anlamda saygın bir Hoca’dır.

Tüm zamanların büyük illüzyonisti Zati Sungur’dan ders alarak ondan sonra Türkiye’nin en önemli illüzyonisti olarak da ün salmış bir bilge Hoca’ydı. O’nun bu büyü ve illüzyona ilgisi tiyatronun kökenlerini araştırma sürecinde edindiği bir meşgale ve meşguliyetti. Hoca’ya göre tiyatronun kökeninde illüzyon ve büyü vardı. Yazdığı ve ilk baskısı İş Bankası yayınlardan çıkan “Oyun ve Bügü Türk Kültüründe Oyun Kavramı ” ( 1974) kitabı bu tezlerini mitolojik, tarihsel ve kuramsal bağlamda kanıtlama girişimlerini içerir.

Son yazdığı kitapları arasında yer alan “ Ritüelden Drama, Kerbela-Muharrem- Taziye” adlı yapıtı ile şii töreleri ve muharrem ayı törenleri üzerine yıllardır yaptığı araştırmaları derli toplu yeniden sunan Hoca’ bu çalışmasıyla doğu kültürü ve dinsel motiflerin dram sanatının oluşmasındaki etkilerini inceliyor.Yukarda yazdığım gibi her biri bir birinden kıymetli 50 yakın kitapla araştırmalarına yetinmeyen Hoca’nın yapıtları arasında; “ Gönlü Yüce Türk, Yüzyıllar Boyunca Bale Eserlerinde Türkler” ( 1958) , Kırk Gün – Kırk Gece, Eski Donanma Şenliklerinde Seyirlik Oyunlar (1959), Dionisos ve Anadolu Köylüsü (1968), Türk Köylü Oyunları (1964)Geleneksel Türk Tiyatrosu , Kukla- Karagöz-Ortaoyunu (1969), Meşrutiyet Döneminde Türk Tiyatrosu (1908-1923) (1971), Tanzimat Ve İstibdat Döneminde Türk Tiyatrosu (1972), Oyun ve Bügü, Türk Kültüründe Oyun Kavramı (1974),Osmanlı Tiyatrosu,Kuruluşu-Gelişimi-Katkısı (1976), Türk Tiyatrosunun Evreleri (1983) , Ritüelden Drama, Kerbela-Muharrem-Ta’ziye ( 1999)

Yazdığı kitaplar ve makalelerle dünya kültür hayatının yönlendiren kişi ve kuruluşlarında ilgisini çeken Metin And, üretimleriyle kültür hayatının saygın kişilerine sunulan önemli ödüllerinde haklı sahibi olmuş bir ancak yazdığı hiçbir yapıtında ödül beklentisi olmamış öne çıkmayan mütevazi bir kişilikti. Aldığı ödüller arasında hangisini daha çok önemsediği bilinmez ama ödül almaya gitmeyi zaman kaybı olarak gördüğünden gönülsüz olarak bu ödüllere sahip olurdu. Aldığı Ödüller arasında; Türk Dil Kurumu Bilim Ödülü (1970), Türkiye İş Bankası Bilimsel Araştırma Ödülü (1980), Sedat Simavi Sosyal Bilimler Ödülü (1983), Fransa hükümetinin “Officier de l’orde Arts Et des Letres” nişanı (1985), İtalya Cumhurbaşkanı’nın “ Şövalyelik” nişanı (1991), kurucularından olduğu Türkiye Bilimler Akademisi Hizmet Ödülü (1998) vb ödül ve nişanlarla önemli payeler verildi.

Kuruluşundan hemen sonra öğretim kadrosuna dahil olduğu Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih- Coğrafya Fakültesi Tiyatro Kürsüsü’nde merhum Melahat Özgü ve yaşayan hocam, akademik onur ve hayatın yüz akı Prof Sevda Şener’le şu an önemli yerlerde sanat ve kültür alanında görev alan ve çalışma yürüten sayıları yüzleri bulan öğrencilerin gelişmesi ve yetkinleşmesinde emeği olan Metin And’ın öğrencisi olmanın gururunu taşıyor ama O’nu kaybetmenin derin üzüntüsünü yaşıyorum. Çünkü Türkiye kültürel olarak çölleşiyor ve O’nun gibi birisinin bu çoraklarda yetişmesi gerçekten zor. Bir yıldız kaydı, büyü bozuldu, tılsım kayboldu. Yapıtları önümüzü aydınlatmaya devam edecek, tesellimiz bu. Yağmuru bol olsun.”

Metin And’ı ve Hadi Çaman’ın anıları önünde saygıyla eğilirken, Birliğimiz Türkiye Merkezi’nin 2008 onur ödülüne değer görülen kurucu üyelerimizden Prof. Dr. Dikmen Gürün’e ödülünü Kasım ayında İstanbul Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatroları’nda yapılacak yeni bir oyunun galasından sonra sunacağımızın ön bilgisini vermek istiyorum.

DEĞERLİ ÜYELER.
Üyemiz Türel Ezici Meksika-Puebla' da, Benemerita Üniversitesi ve "Uluslararası Üniversite Tiyatro Birliği"nin (IUTA) birlikte düzenledikleri "7. Uluslararası Üniversite Tiyatro Birliği Dünya Kongresi"ne katıldı ve kongreye 'Türk Üniversite Tiyatrolarında Geleneksel Kültür Araştırmalarının İşlevi' konulu bir tebliğ sundu.
Değerli üyemizi yürekten kutluyor, başarılarının devamını diliyoruz.
YÖNETİM KURULU
------
TEB Haziran 2008 Bülteni
Birliğimizin Saygın Üyeleri, Merhaba!

Bu ay, öncelikli olarak Kurucu Üyemiz Prof. Dr. Dikmen Gürün’ün bozulup yapılan, sonra tekrar yapılıp bozulan İstiklal Caddesi’nde düşüp ayağını kırmasına üzüldük. Saygın Üyemiz halen evinde istirahat etmekte. Dikmen Gürün’e Yönetim Kurulu olarak acil şifa dileklerimizi sunuyoruz.

Bu arada, İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti projesi kapsamında, İstanbul’un kendine özgü tarihi dokusunu ve eşsiz değerlerini uluslararası tiyatro eleştirmenleriyle paylaşmak amacıyla, IATC’in 2010 yılı yönetim kurulu toplantısını İstanbul’da düzenlenmesi projesini Prof. Dr. Dikmen Gürün’ün himmeti ve özverili yardımıyla hazırlamaya başladık. IATC’in 2010 yılı yönetim kurulu toplantısının 15 Mayıs–4 Haziran tarihleri arasına sirayet ettirilmesiyle dünyanın değişik yerlerinden gelecek Birliğimizin uluslararası yönetim kurulu üyelerine/tiyatro eleştirmenlerine o tarihler arasındaki 17. Uluslararası İstanbul Tiyatro Festivali kapsamında sahnelenecek Türk yapımı oyunları izleme olanağını da yaratacağını düşündük. Yönetim Kurulu nedeniyle kentimize gelecek konuk eleştirmenlere Türk tiyatrosunu tanıtma amacımız dışında, “Yeni Eleştirmenler” ile ilgili bir staj programı ve ayrıca profesyonel anlamda medyada eleştirmenlik yapan üyelerimiz için de bir kolokyum düzenlemeyi programladık.

Diğer taraftan, Birliğimizin yurt içinde ve yurt dışındaki üyelerimizin T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı müze ve ören yerlerine Birliğimizin üye kartını (Basın Kartını) ibraz ederek ekli bakanlık yazısından da anlaşılabileceği gibi ücretsiz ziyaret etmelerini sağladık. Son Yönetim Kurulu toplantısındaysa, 1 ilâ 9 Kasım tarihleri arasında yapılacak 27. İstanbul Kitap Fuarı’nda iki etkinlik yapma kararı aldık. Fuarın bu yılki konusunun “19868” olması cihetiyle, etkinlik başlıklarını “1968 Öncesi ve Sonrasında Tiyatro Yayıncılığı ve Tiyatro Eleştirmenliği” ve “1968 Öncesi ve Sonrasında Tiyatro” olarak saptadık.

“Türk Tiyatrosu Müzesi” kurmak yolundaki çalışmalarımız da haziran ayı içinde gelişme kaydetti. Çalışmalarımızda, Türk tiyatrosunun tarihsel gelişimine tanıklık eden kültürel ve sanatsal sözlü, yazılı, basılı, görsel, işitsel eserlerin ve fonksiyonel ürünlerin araştırılması, arşivlenmesi ve sergilenmesini amaçladık. Projemizi hayata geçirebilirsek, geçmişi oluşturan söz konusu değerleri geleceğe taşıma görevini üstlenen araştırma, inceleme ve projelere de ev sahipliği yapılacak, Türk tiyatrosunun tanıtımı ve bilgi düzeyinin artırılması yönünde halkın eğitilmesine yardımda bulunulacak. Konuyla ilgili tüzüğe son şeklini verdik, bir uzman görüşüne sunma aşamasına getirdik. Sonuca yılsonundan önce ulaşabileceğimiz umuyoruz.

Ekim ayı başında üyeler arasında bir kokteyl düzenleyerek bazı konuları tartışmaya açmak da emellerimiz arasında. Ayrıca 2008 Onur Ödülü için aday önerilerinizi 15 Temmuz akşamına kadar tarafımıza bildirmenizi diliyoruz.

Sibel Arslan Yeşilay, yayınlanmış eleştiri yazılarınızın WEB sitemizde yayımlamak üzere kendisine gönderilmesini beklediğini bu ay da yeniliyor, ilgilerinizi bekliyoruz. http://www.teb-bir.org adresindeki sitemizi sıkça ziyaret etmeniz ise bilindiği gibi belli başlı dileklerimizin başında gelmekte. Sayman Üyemiz Ragıp Ertuğrul da geçmiş aidat borçlarınızı ragipe@poas.com.tr adresinden öğrenebileceğinizi ve varsa borcunuza/borçlarınıza 2008 aidatını da ekleyerek “TÜRKİYE TİYATRO ELEŞTİRMENLERİ DERNEĞİ - TÜRKİYE İŞ BANKASI PARMAKKAPI (01042) ŞUBESİ, HESAP NO. 580037”ye yatırmanızı talep etmekte.

Sağlıcakla kalınız Efendim.

Mayıs ayının ilk günlerini üyelerimiz Sevgi Sanlı, Hayati Asılyazıcı ve bendeniz Trabzon’da 9. Uluslararası Karadeniz Tiyatro Festivali’nde geçirdik. Festivale Moldova, Bulgaristan, Ermenistan, İtalya, İsviçre, Rusya, Azerbaycan, Romanya, İran ve Yunanistan'dan gelen tiyatrolar ve sanatçıları katıldı.

Trabzon’a geldiğimde, on dört gün sürecek festivalin dördüncü günüydü ve Trabzon Devlet Tiyatrosu Müdürü, ayrıca festivalin komite başkanı olan Murat Gökçer, insanların evrensel dili tiyatronun sevgi, dostluk ve dayanışma bağlarını güçlendirdiğini kanıtlarcasına yoğun bir çaba içindeydi. Kültür alışverişinin köprüleri kurulmuştu, kaynaşma sağlanmıştı. Sonuç olarak festival başarıya ulaştı ve tiyatro gene kazandı.

Bu arada, 44 yıllık Ordu Belediyesi Karadeniz Tiyatrosu’nun (OBKT) kurucularından üzerine yıldızlar yağası Aydın Üstüntaş’ın eşi Gülçin Üstüntaş’ın, eşinin anısına Aydın Üstüntaş gibi yüzünü Anadolu’ya dönmüş/dönen eleştirmenler için “ihdas“ ettiği ödülü bu yıl ben aldım. Geçen yıl aynı ödüle Hayati Asılyazıcı değer görülmüştü, Ordu’ya hareketimden önce birbirimizi hararetle kutlayıp, bu ödül ile ilgili söyleştik. Diğer taraftan, geçen yıl Seçkin Selvi’ye OBKT’ye kuruluş aşamasından başlayarak yaptığı katkılardan dolayı tevdi edilen “Onur Ödül”ü bu yıl kurucu üyemiz Zeynep Oral’a verildi. (Bkz. Fotoğraf: Zeynep Oral ve Gülçin Üstüntaş ödül töreninde)

Ayın tam ortasındaysa 16. Uluslararası İstanbul Tiyatro Festivali başladı. Saygın üyemiz Prof. Dr. Dikmen Gürün’ün direktörlüğünde ve üyelerimizden Esen Çamurdan’ın, Prof. Dr. Zehra İpşiroğlu’nun, Zeynep Oral’ın ve Prof. Dr. Ayşegül Yüksel’in danışmanlığında düzenlenen festival, 1989 yılından bu yana, her geçen yıl kimliğini oluşturma yönünde bilinçli adımlar atan ve bunu yaparken Türk tiyatrosu için ulusal ve uluslararası bağlamda yeni yönelimler oluşturmak gibi bir amacı da benimseyen yönüyle bu yıl da sezonun rengini artırdı ve tiyatroseverlerimiz festivalle bir kez daha kendilerini yeniledi.

Sibel Arslan Yeşilay, yayınlanmış eleştiri yazılarınızın WEB sitemizde yayımlamak üzere kendisine gönderilmesini beklediğini bu ay da tekrarlıyor, ilgilerinizi bekliyorum. http://www.teb-bir.org adresindeki sitemizi sıkça ziyaret etmeniz ise bilindiği gibi belli başlı dileklerimizin başında gelmekte. Sayman Üyemiz Ragıp Ertuğrul da geçmiş aidat borçlarınızı ragipe@poas.com.tr adresinden öğrenebileceğinizi ve varsa borcunuza/borçlarınıza 2008 aidatını da ekleyerek “TÜRKİYE TİYATRO ELEŞTİRMENLERİ DERNEĞİ - TÜRKİYE İŞ BANKASI PARMAKKAPI (01042) ŞUBESİ, HESAP NO. 580037”ye yatırmanızı talep etmekte.

Nisan ayı bültenimizin böylesine geç kalmasından dolayı gerçekten üzgünüm, ama Birliğimiz cephesinde pek yeni bir şey yoktu ve bendeniz epeyi gezdim. Kıbrıs’a davetli olarak gittim, Konya’ya “Bir Sesi Bir Nefes” tiyatro festivali için gittim, İzmir’e Tüyap Kitap Fuarı’na gittim, Antalya’ya EFA toplantısına üyemiz Hayati Asılyazıcı ile birlikte gittim. “Yediğin içtiğin senin olsun, gördüklerini anlat” derseniz Kıbrıs’ı anlatmayı yeğlerim.

Kıbrıs, şunun şurasında güneyimizden kuzeyine 65 km uzaklıkta olduğumuz bir ada… Akdeniz’in Sicilya ve Sardinya’dan sonraki üçüncü büyük adası. Ekilebilen yüzde kırk beş verimli arazinin yüzde yirmisinin sulanabildiği bir ada... 1571 yılında Türkler tarafından el konulan, 1878 yılında Osmanlı İmparatorluğu tarafından İngilizlere beş yüz bin Amerikan Doları karşılığında kiralanan, sonrasında 1914 yılında aynı İngilizler tarafından el konulan bir ada…

Veee o adada bir cumhuriyet. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti resmi adı ile dünyada sadece Türkiye tarafından tanınan bir cumhuriyet… Türkiye tarafından ekonomik, siyasal, askeri alanlarda desteklenen bir cumhuriyet… Hem dünya devletleri, hem de Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği gibi uluslararası kuruluşlar tarafından, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi toprakları içerisinde kabul edilen bir cumhuriyet…

Nisan ayında, ben işte bu cumhuriyetin Milli Eğitim ve Kültür Bakanlığı’nın konuğuydum. Bir güzel ağırlandım, pek mutluydum.

Günlerden bir günün akşamında, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin Devlet Tiyatroları’nda uluslararası ünlü yazarımız Tuncer Cücenoğlu’nun “Kadıncıklar”ını izleyecektik. İşte o günün sabahında Tuncer Cücenoğlu ve ben, Kıbrıs Türk Devlet Tiyatroları’nın aynı zamanda “Kadıncıklar”ın yönetmeni de olan müdürü Mehmet Ulubatlı’nın eşliğinde ve rehberimiz Ali Şaşmaz ile Yakın Doğu Üniversitesi’nin yolunu tuttuk. Yıllar önce de bir panele katılmıştım bu üniversitede. Alpay Kabacalı, Kürşat Başar, Ataol Behramoğlu falan… Hiç unutmam: “Yeniden öğrenci olsam, bu üniversitenin bir fakültesinde okusam,” diye geçirmiştim içimden. Bu kere, doğrudan Sahne Sanatları ve Müzik Fakültesi Genel Koordinatörü, aynı zamanda Oyunculuk Ana Sanat Dalı Başkanı Çetin Özen’in yanına vardık, çaylarımızı ısmarladık, sohbete daldık.

Sahne Sanatları Fakültesi Tiyatro Bölümü, tiyatro eğitimi veren üniversite düzeyinde bir meslek okulu. Çetin Özen, öğrencilerin yeteneklerini, becerilerini ve davranışlarını geliştirerek onları profesyonel sahne yaşamına hazırlamayı amaçladıklarını anlatırken Yrd. Doç. Dr. Zerrin Akdenizli de aramıza katıldı, sohbet koyulaştı.

Oyunculuk Ana Sanat dalına, güçlü imgeleme, dinamik zekâsı, yüksek fizik ve ses malzemesine sahip olup, kendini bu mesleğe adayan öğrencilerin kabul edildiğinden söz ettiler. Dört yıllık yoğun bir eğitim programı sonunda, öğrencilerin oyunculuk tekniği, sahne çalışması, ritim, ses, kulak eğitimi yanında, kültür ve kuramsal dersler aldıklarını ve mezunların tiyatronun çeşitli alanlarında profesyonelliğe hazır duruma gelmiş olacağından emin gibiydiler.

Konferans Salonlarından birine indik. Yirmi beş kadar genç ve “irileşmiş” göz… Tuncer Cücenoğlu, tiyatro oyunu yazmanın “a”sından başlayarak yol gösterdi. Ben de, oyunun sorunlarının öznelliğe, kişiselliğe dönüştürülmemesi, eleştirmenin düşünsel bir tartışma ortamı yaratması gerektiğinden falan söz ettim. Sorular soruları kovaladı. Eleştirmenin otoriter bir yapısı, kendilerini üç buutlu aynalarda görmeye alışmış, devleşmeye alıştırılmış sanatçılarla her türlü diyaloga açık yüreği olmalıydı. Böyle dedim. “Sen ne yapıyorsun,” mealinde bir soru üzerine yazarlarımızdan yenilikten kaçınanları uyarmayı, kendilerini hep aynı anlatım kalıplarına hapis edenlerle uğraşmayı, bu yazarların konvansiyonel bir tiyatro anlayışının içine kilitlemelerini önlemeyi, hiç değilse önlemeye çalışmayı kendime görev edindiğimi anlattım. Eleştirmen, kendi stilini bulamamış olan genç yazarlara yardımcı olmalıydı. Eleştiri yazısını yazarken, düşüncelerini biçimlendirmeye, düzenlemeye çalışmalı, parça parça olan izlenimlerini iyi toparlamalı, kusursuz bütünleştirmeliydi. Amacı, sadece gördüklerini, duyduklarını, sezdiklerini yazmak olmalı, özümsemek olmalı, anlamak, konuya egemen olmak olmalıydı.

Bir saat on beş dakika kadar konuştuk. Sonra gençlerle öpüştük, koklaştık, vedalaştık.

Öğle yemeğinde deniz kenarında mükemmel manzaralı bir lokantada bizi olanca mütevazılığı ve nezaketiyle Milli Eğitim ve Kültür Bakanı Canan Öztoprak bekliyordu. Masada Kıbrıs Türk Devlet Tiyatrosu oyuncularından Özlem Özkaram, Oya Akın, Nergül Tuncay, Buğra Gülsoy, Yılsay Özbudak, Nevzat Şehitcan ve Mehmet Ulubatlı… Bakan, öncelikli olarak tavada “Hellim Peyniri” yememizi önerdi, ortaya bir de “Avcı Böreği” siparişi verdi. Kıbrıs’ın ve anavatanın ekonomik konularından tutun da, Türk, Kıbrıs ve dünya tiyatrolarının sorunlarına dek, açık bir yelpazede söyleştik. Dokuz yıl önce yanan Kıbrıs Türk Devlet Tiyatroları Sahnesi’nin bir yıla kalmaz yeniden kurulacağını söylerken bakanın gözlerinin içi gülüyordu. Mehmet Ulubatlı, daha önce yerlere oturarak bize yeni plan ve projeyi anlatmıştı zaten, Öztoprak: “Maliye Bakanlığının da onayını aldım,” dedi.

1958 yılında, Lefkoşe’de kurulan Güzel Sanatlar Derneği’nin tiyatro kolunda aktif görev alan Üner Ulutuğ’ın, 1962 yılında Türkiye’deki konservatuarın tiyatro bölümünden mezun olup adaya dönüşünden sonra, ışıklar içinde yatası Kemal Tunç ile beraber “Kıbrıs Radyo Yayın Korperasyonu”nda çalışmaya başladıklarını;
Güzel Sanatlar Derneği`ndeki eski arkadaşlarının katılımıyla “İlk Sahne” adlı amatör ve bağımsız bir tiyatro grubu oluşturduklarını Tuncer Cücenoğlu da, ben de o masada öğrendik. İlk Sahne’nin ilk oyunu, Vedat Nedim Tör`ün “Kör” adlı eseriymiş. Bu oyunu Üner Ulutuğ yönetmiş, ayrıca Kör rolünü de üstlenmiş. Diğer rollerle Hatice Söğüt, Kemal Tunç ve Biler Demircioğlu görev almışlar. Aynı sezon, “Cephede Piknik”, “Pusuda” ve “Duvarların Ötesi” oyunları sahnelemiş. 1965 yılındaysa topluluk Kıbrıs Türk Tiyatrosu adını almış, daha sonra ise bugünkü Kıbrıs Türk Devlet Tiyatroları doğmuş.

Kıbrıs Türk Devlet Tiyatroları, kırk üç yıllık tarihinde, toplam yüzün üstünde oyun sergilemiş. Mehmet Ulubatlı yemek arasında kulağıma eğilerek: “Halkımıza tiyatro yoluyla ulaşmaya çalışıyoruz,” deyince ister istemez ilgilendim. Onları eğlendirmeyi, eğitmeyi ve düşündürmeyi amaçlıyorlarmış ve bunu yaparken tiyatronun kendi doğasındaki estetikten uzaklaşmamayı prensip edinmişler. Mehmet Ulubatlı ikinci kez müdürlük görevini üstlenen deneyimli bir tiyatrocu. “Benim müdürlüğüm döneminde bu prensip ya uygulanacak ya da uygulanacak,” dedi, kesti attı. 27 Şubat 1999 akşamı Kıbrıs Türk Devlet Tiyatroları’nın sahnesinde son kez itfaiyeciler olduğunu, ama ”Her Şeye Rağmen Tiyatro” sloganını “şiar” edindiklerini, ancak 2003 yılında hükümet edenlerin ilgisizliğine dayanamayıp “pes” ettiklerini açık yüreklilikle anlattı. Bakan Canan Öztoprak: “Ama” dedi “kısa bir aradan sonra 3 Mart 2004 tarihinde Mehmet Ulubatlı Kıbrıs Türk Devlet Tiyatroları müdürü olarak göreve geldi ve bitmiş ve yok olmak üzere olan Kıbrıs Türk Devlet Tiyatrolarını yeniden yapılandırdı.” Ulubatlı’ya baktım, yüzünde sanatçının başkasında rastlanılamaz zarifliği vardı.

Uluslararası kuruluştan üye kimlik kartları geldi. Lütfen Ragıp Ertuğrul’un adresine birer adet vesikalık fotoğrafınızı gönderin. Kartınız derhal adresinize gönderilecek. İhmal etmeyiniz.

Haaa, bir de Sibel Arslan Yeşilay, yayınlanmış eleştiri yazılarınızın WEB sitemizde yayımlamak üzere kendisinegönderilmesini bekliyor. http://www.teb-bir.org adresindeki sitemizi sıkça ziyaret etmeniz ise belli başlı dileklerimizin başında gelmekte. İstekler biter mi hiç? Sayman Üyemiz Ragıp Ertuğrul da geçmiş aidat borçlarınızı ragipe@poas.com.tr adresinden öğrenebileceğinizi ve varsa borcunuza/borçlarınıza 2008 aidatını da ekleyerek “TÜRKİYE TİYATRO ELEŞTİRMENLERİ DERNEĞİ - TÜRKİYE İŞ BANKASI PARMAKKAPI (01042) ŞUBESİ, HESAP NO. 580037”ye yatırmanızı talep ediyor.

TEB ŞUBAT 2008 BÜLTENİ

Saygıdeğer üyeler, Merhaba!

Geçen ay, Tiyatro Pera (Nesrin Kazankaya) ile iki değerli üyemizin bir çekişmesine sahne olduk. Üyelerimiz, Tiyatro Pera’nın “Profesör ve Hulahop” başlıklı oyununun galasına girmezden önce yetkililerden birine, bir başka etkinliğe yetişmek üzere oyundan erken ayrılmak zorunda olduklarını bildirmiş ve oyunun bitimine kısa bir süre kala salonu terk etmiş.

Nesrin Kazankaya, yeni oyunları “Venedik Taciri”nin galası için “tiyatro… tiyatro…” dergisine gönderdiği davet mektubunda, derginin yazarı olan bu iki üyemizi galaya özel olarak davet etmediğini, oyunu dilerlerse gala dışında diledikleri gün ve saatte izleyebileceklerini belirtmiş.

Eee… Olay doğal olarak buradan patladı. Derginin editörü Mustafa Demirkanlı, Kazankaya’ya suretini Birliğimize de ulaştırdığı sert bir mektup yazdı. Ben de, “şunun şurasında kaç kişiyiz, gelin birbirimizle çekişmeyelim, hoşgörülü olalım” falan kabilinden “ÖZEL” bir mektup gönderdim. Kazankaya çok kırgın olduğunu belirtti ve direndi. Yönetim Kurulumuz da, Tiyatro Pera’nın salonunun konumu açısından iki eleştirmenin oyun sonuna doğru salonu terk etmelerinin oyuncular ve izleyiciler tarafından “protesto” olarak algılanabileceği hususunda karar birliğine varınca Mustafa Demirkanlı’nın eleştirmenlerin “Venedik Taciri”nin galasına katılmamaları önerisine sıcak bakmadık.

Yönetim Kurulumuzun bu yönde davranışı, anılan iki üyemizden Prof. Dr. Yusuf Eradam’ı rahatsız etmiş olacak ki, Birliğin üyesini korumadığını gerekçe göstererek istifa etti. Dernekçiliğin elbette sığınılan, koruyucu, hatta kayırıcı bir güç oluşturmayı amaçladığını, ancak bir sendika gibi çalışmasının da olanaksız olduğunu anlattık, ama istifasında direndi, dolayısıyla tek taraflı bir “müessese” sayılan istifasını kabul etmek zorunda kaldık.

Türkiye’nin dördüncü ödenekli tiyatrosu olan Kocaeli Şehir Tiyatrosu’nun 2008 sezonu projelerinden biri olan “Oyun Yazma Yarışması” Genel Sanat Yönetmeni Nejat Birecik’in projelerinin ilki olarak Şubat ayında hayata geçirildi, eminim duymuşsunuzdur. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatrosu yeni kuşak yazarları özendirmek, desteklemek, Türk Tiyatrosuna yeni yazar ve yeni oyun kazandırmak amacıyla düzenlediği bu yarışmaya; toplum sorunlarına parmak basacak, bugünü irdeleyecek, tartışacak ve paylaşacak Türkiye ve Dünya seyircisinin yaşamına ayna olacak eserlerin günışığına çıkacağı inancıyla destek verdik.Yönetim Kurulumuz yarışmanın seçici kurulunda bendenizin görev almasını uygun gördü, ben de temsilcini olarak kabul ettim.

Bu arada, üyemiz ve Birleşmiş Milletlerin sahne sanatları örgütü ITI-UNESCO’nun (Uluslararası Tiyatro Enstitüsü) Tiyatro Eğitimi Başkan Yardımcısı Emre Erdem’in katkılarıyla, Şubat ayının on dokuz gününü ITI-UNESCO’nun İtalya Merkezi’nin davetlisi olarak Milano’da geçirdim. Yediğimi içtiğimi kendime saklayıp, ne yaptığımı söylemem gerekirse, Milano’da yaşayan eleştirmen meslektaşlarımızla tanışmaktan doğrusu mutlu oldum. Bol bol oyun gördüm, kimi sahnelemelerin Türkiye’dekinden kötü oluşuna şaştım kaldım, bunu açık yüreklilikle kendilerine ifade de ettim, gelip Türkiye’de oyun izlemelerini istedim.

Diğer taraftan, gençliğimin sinema filmlerinde gözümü alamadan seyrettiğim, şimdilerde 73 yaşındaki Elsa Martinelli ile tanışma fırsatı buldum. İzlediğim Robert Thomas’ın “Otto Donne e Un Mistero”nda kayınvalide rolündeydi (bizde 2003-2004 sezonunda İBŞT yapımı olarak ve “Sekiz kadın” adıyla oynanmıştı ve kayınvalideyi Tanju Tuncel canlandırmıştı), kendisine kötü ötesi oynadığını içim elvermedi, söyle(ye)medim

İBŞT sanatçılarından Can Doğan’ın benim Beyaz Gemi oyuncuları yapımı “Fırıldakzade” adlı oyunla ilgili yazıma bir internet sitesindeki yanıtını sadece bilgi için tüm üyelere gönderdik. Üyelerimizin hiçbirinden yorum gelmemesini “seviye yitiren üsluba tepkisiz kalınmalı” biçiminde değerlendirdik ve polemiğe girmedik. Polemiğe girseydik, gala gecesi kadın oyunculardan birinin selam tablosunda sansasyon uğruna kilotunu çıkarıp seyirciye atmasının tiyatroya saygısızlık ötesi bir davranış biçimi olduğunu kamuoyuna duyuracak, Can Doğan’ın bu seviyesizliği savunmasını kınayacaktık.

Bunların dışında, Konya Devlet Tiyatrosu repertuvarında yer alan Turgut Özakman’ın "Resimli Osmanlı Tarihi" oyununun galasından sonra, Yeni Konya Gazetesi’nin 23 ve 24 Şubat sayılarındaki “Devlet Eliyle Abdülhamit’e Saygısızlık” ve “Durdurun Bu Oyunu” manşetlerini “çürük beyinlerin sulanmış ideolojisi” olarak değerlendirdik. Varılmak istenilen noktaya bu kadar cüretkâr bir biçimde ilerlenmesinin korkutucu olduğunu vurguladık. Gazetenin: “… oyunun son bölümünde Abdülhamit’in tasvir edildiği sahneler, olaylar ve diyaloglar ‘taraflı ve ideolojik’ bakış açısıyla saygısızlık içeriyor” yorumunu şiddetle kınadık. Anılan gazetenin: “… oyunun özellikle Abdülhamit’le ilgili tartışmaların yoğunlaştığı ölüm yıldönümü olan şubat ayında oynanması akıllarda soru işaretine neden oluyor” şeklindeki ifadesini ise “komikliğe varan zavallılık” olarak nitelendirdik. İlk kez 1983 yılında sahnelenen “Resimli Osmanlı Tarihi”nin Turgut Özakman’ın en popüler oyunlarından biri olduğunu kamuoyuna anımsattık ve: “Birçok kez yeniden yorumlanan, popüler tiyatro geleneğimizin ‘açık biçim’ özelliğinin zekice kullanıldığı bu oyuna çeyrek yüzyıl sonra bir gazetenin, gazeteye demeç veren tarihçi olduklarını söyleyen iki kişinin ve: ‘Oyun sahneden kaldırılmalı ve değerlerimizi yıpratan anlayışa son verilmeli’ diyen değeri kendinden menkul STK başkanının beyin fukaralıklarına Konyalılar acaba acıyor mu, yoksa gülüyor mu gerçekten merak ediyoruz,” dedik. Demecimizin basında geniş yer bulmasına ayrıca sevindik.

Değerli Üyeler.

Geleneksel hale gelen “Yılın Tiyatro Oyunu” ödülünü bu yıl da üyelerimizden gelen oylar sonucu saptayacağız. 2006–2007 sezonu için adayınızı lütfen bildiriniz. “Doğru oluşumun tek anahtarı ‘icracılar havuzu’yla bağlantısız, yalnızca eleştirmenlerden oluşan bir Seçici Kurul’dur” sloganıyla verilmekte olan “Tiyatro Ödülü”, tiyatro eleştirmenini tiyatro ürününü “değerlendirmeyi” uğraş edinmiş kişi olarak tanımlıyor ve değerlendirmenin bir uzantısında (eleştiri yazmakta) nasıl eleştirmen varsa, öteki uzantısında (ödül seçimi yapmakta) yine eleştirmenin varolmasını en doğal durum olarak değerlendiriyoruz.

Haaa, bir de Sibel Arslan Yeşilay, yayınlanmış eleştiri yazılarınızın WEB sitemizde yayımlamak üzere kendisine gönderilmesini bekliyor. http://www.teb-bir.org adresindeki sitemizi sıkça ziyaret etmeniz ise belli başlı dileklerimizin başında gelmekte. İstekler biter mi hiç? Sayman Üyemiz Ragıp Ertuğrul da geçmiş aidat borçlarınızı kendisinden öğrenebileceğinizi ve varsa borcunuza 2008 aidatını da ekleyerek “TÜRKİYE TİYATRO ELEŞTİRMENLERİ DERNEĞİ - TÜRKİYE İŞ BANKASI PARMAKKAPI (01042) ŞUBESİ, HESAP NO. 580037”ye yatırmanızı talep ediyor.

Benim dileğim ise, üyelerimizin Yönetim Kurulumuzun çalışmalarına tepki ya da destek vermelerinden ibaret. Neler bekliyorsunuz, neler istiyorsunuz, neler yapmalıyız, nasıl yapmalıyız, her ay düzenli ulaştırmaya çalıştığımız bu bültenlerden hoşnut musunuz, yoksa “zevzeklik” olarak mı değerlendiriyorsunuz.

Vallahi merak ediyoruz.

Sağlıcakla kalınız Efendim.

Eksilmez Saygılarım, Artan Sevgilerimle…

Tiyatrocu, 'Adam Gibi Adama' Denir...

Saygıdeğer Üyelerimiz.