Sevda Şener

Sivas 93

                          Tarihe  Geçecek  Bir Yapım: Sivas93

       Dostlar Tiyatrosu’nun  Sivas 93  çalışması tümüyle belgelere dayanılarak düzenlenmiş bir sahne yapıtı. Yakın geçmişte yaşanmış olan bu acı gerçek, fotoğraflar, video kayıtları, olayı görenlerin, içinde yaşayanların anlattıkları, dava tutanakları, olayla ilgili yazılar ve şiirlerle sahnede yeniden yaşatılıyor. Sivas olaylarına ilişkin  video kayıtları, resimler sahnenin arkasındaki büyük ekranda gösterilirken sahnedeki oyuncular bu görüntüleri belgelere dayalı bilgiyle açıklıyor,  iyi işitilemeyen konuşmaları seslendiriyor, yaşayanları ve yaşananları canlandırıyorlar. Fazıl Say’ın müziği  sahneyi  arkadan arkaya desteklemiş.  Sivas olaylarını bu günkü aklımızla anlamaya, açıklamaya çalışıyoruz.  Sahnenin büyüteci   bu korkunç  olay hakkındaki mevcut bilgimizi daha da düşündürücü  kılıyor. Öğrendiğimiz fakat kendi yaşantımızla sınamadığımız bir gerçek, şimdi yaşadıklarımıza eklemleniyor, korkumuz ve  acımız derinleşiyor.

       Tiyatroda, sanatsal artıların  sihirli gücü ile donatılmış olan düzenlemenin   gerçekleri  yaşanandan daha   etkileyici kıldığını biliriz. Platon’un, tragedya sanatına karşı  çıkarken, kendi yakınlarımızın yıkımı karşısında dizginlediğimiz  duygusal tepkiyi oyundaki kahramanın yıkımına karşı göstermemizi eleştirdiğini  anımsayalım.  Öğrendiğimiz, bildiğimizi varsaydığımız, fakat  bu bilginin işaret ettiği gerçeği yaşama fırsatı bulamadığımız durumlarda bilgi kafamızda soyut olarak durur, kimi zaman bu bilgiyi bilincimize işlemekte onu yaşamakta zorluk çekeriz. Sanat burada devreye girer ve kendi kurgusal yapısı içinde bize, belki bildiğimiz fakat kendi yaşantılarımızla sınamadığımız gerçekleri yaşatır. Hatta etkinin yoğunluğu ölçüsünde yaşamakla kalmaz, ondan sonuçlar çıkarır, değerler üretiriz. Giderek  yaşamımızı bu değerler doğrultusunda yeniden gözden geçirir, doğrularımızı ve yanlışlarımızı tanır, belki de düzeltme yoluna gideriz. Bu, bir sanat yapıtı karşısında yaşanan, kendine özgü tanıma, anlama sonuç çıkarma sürecidir. Sahnede gördüklerimizle  yaşadıklarımızı uzlaştırma, hatta bu bileşimi uygulama aşamasına gelme  sürecidir de diyebiliriz.

       Tiyatro, yaşanabilecek olanı  sahnede yaşanana dönüştürürken    bu sürece heyecan katar. Tümüyle gerçeklere dayalı belgesel bir oyun olan Sivas93 ise, yaşanmış olanı yaşanabilecek olana dönüştürdüğü için daha  da çok etkiledi hepimizi. O yangında yitirdiğimiz otuz üç canın acısı bugün yaşamakta olduğumuz endişeye eklemlendi. Bu olayın ardında yatan güçler konusundaki kuşkularımız, bugününkülerle   bütünlendi.

       Sivas93,  Dostlar Tiyatrosu’nun  toplumsal  görev bilincinin yeni bir kanıtı olarak  tarihe geçecek bir çalışma. Genco Erkal yazdığı ve yönettiği Sivas93’e nasıl hazırlandığını anlatan yazısına ,  “ Temmuz başında yüreğime bir ateş düştü” diye başlamış. Arkadaşlarının da  onayını alarak Madımak yangınıyla ilgili  pek çok belge topladığını, olayın canlı tanıklarının işbirliğini sağladığını açıklamış. Bu malzemenin, anlatılarla, şiirlerle, mahkeme tutanaklarıyla, yitirdiğimiz  canlara  ilişkin açıklamalarla  zenginleştirilmiş olduğunu,    dikkatle, heyecanla izlenen bir düzenleme yapıldığını görüyoruz. Yangında yitirdiklerimizin kayda alınamamış son görüntülerini imleyen dumanlar ve dumanlar arasında anlatıcı durumundaki  sanatçıların görüntüsü  özellikle  etkili.     Olaya  yaklaşımdaki ciddiyet, kurgunun yalın sağlamlığı,  canlandırmadaki   ölçülülük, Fazıl Say müziğinin ustaca kullanılışı seyircide uyandırılan heyecanın  akılcı yaklaşımla  dengelenmesini sağlıyor.   Bu çok acı, çok korkutucu olayın nedenleri üzerinde, günümüz gerçeklerini de kapsayacak biçimde düşünmeye başlıyoruz.

        Bu önemli belgesel oyunda Genco Erkal’ın yanında yer alan Yiğit Tuncay’ı, Nilgün Karababa’yı, Murat Tüzün’ü, Saliha Şirvan Akan’ı, Çağatay Mıdıkhan’ı,özellikle de yılların deneyimli oyuncusu Meral Çetinkaya’yı, omuz omuza vererek adlarını yarınlara taşıyacak olan böyle bir çalışma yaptıkları  için  candan kutluyorum. Gösterimde kullanılan filmin yapımcısı Nurdan Arca’yı ve bu  belgesel oyunun gerçekleşmesine katkıda bulunan herkese teşekkürler…

       Madımak  yangınında yitirdiğimiz  otuz üç güzel insanı özlemle anarken sözü Metin Altıok’un kızı Zeynep Altıok’a bırakıyorum:  “Bugün sevgili Genco Erkal’ın yüreği ve kalemi ile bir Ortaçağ karanlığının ardından yeniden güneş beliriyor.(…). Bu çalışma toplum ve tarih adına önemli olduğu kadar ülkemizde örneği ve uygulamasına az rastlan belgesel tiyatro anlayışı adına önemli bir adım. Genco Erkal’ın birikimi, dünya görüşü ve sanatıyla buluşurken ona bir kez daha hayran olmamak mümkün değil”.

Katılıyorum.

                                                                                  (Oyun Dergisi. sayı:6)