SEZUAN'IN İYİ İNSANI

               Bertolt Brecht'in kapitalist sistem içerisinde iyilik-kötülük sorunsalını tartışmaya açtığı mesel oyunu,epik tiyatro tarzı nın başyapıtlarından sayılan Sezuan'ın İyi İnsanı,Bakırköy Belediye Tiyatroları'nda Ali Taygun'un rejisiyle sahnelenmeye devam ediyor.Brecht'in bir uzakdoğu masalından esinlenerek 1943 yılında yazdığı oyunun, dramaturjisi Sibel Arslan Yeşilay'a dekor tasarımı ise Ali Yenel'e ait. Özdemir Nutku'nun çevirisiyle sahnelenen oyuna rejisör,kimi yerel sözcük ve deyimler ekleyerek "sorunu" daha tanıdık ve anlaşılır hale getirmiş.

                Oyun,Çin'in Sezuan eyaletinde üç tanrının iyi bir insan aramak üzere yeryüzüne inmesi ve kendilerine dünyada kalacakları süre içerisinde yatacak bir yer bulma girişimleriyle başlar.Yoksul Sezuan'da hiç kimse tanrılara yardımcı olmak niyetinde değildir.Sucu kadın Wang'ın önerisiyle,fazlasıyla iyi niyetli,varoşların meleği fahişe Shen Te, (Şente) barınmaları için derme çatma evini tanrılara açar.Tanrılar,bu iyiliği karşılığında Shen Te'ye para yardımında bulunurlar ve Sezuan'dan ayrılırlar.ShenTe, tanrıların verdiği parayla kendisine bir tütün dükkanı açar,ancak dükkana müşteri yerine,çevrede ne kadar işsiz,serseri,aylak ve asalak varsa dadanırlar.Bu insanlara iyilik yapan  ShenTe dükkanda zarar etmeye başlamıştır.ShenTe,vergi,ödemeler ve kira gibi giderler söz konusu olduğunda ve iyiliklerinin karşılığında zarar görmemesi için cimri,kötü kalpli  ve iyilikten hoşlanmayan "hayali" kuzeni Shui Ta rolünü oynayarak durumu kurtarma çabasına girer.

                Brecht'in,  iyilik ve kötülük gibi olgularla kıyaslama yaptığı ve sömürü sarmalındaki insanın paradoksuna dikkat çektiği oyununa Ali Taygun, özenli ve derinlikli bir reji konseptiyle yaklaşıyor."Sorunu" görselleştirme aşamalarında masal ve gerçeği harmanlayarak başarılı bir izlence ortaya çıkarıyor.Sahne uygulamasında teatral olan bütün unsur ve olanakları sonuna kadar kullanarak hem masalı anlaşılır kılıyor hem de görsel boyutuna vurgu yapıyor.Bu dengeli tutum oyunun sonuna kadar devam ediyor.Taygun,göstermeci  bir tavırla, eğlendirme ve düşündürtme üzerine kurduğu rejiyle bütünlüklü bir anlatımı epik tiyatronun tarzına uygun olarak gerçekleştirme becerisini gösteriyor.Katmanlı bir felsefi ve siyasi arka planı olan oyunun sahnelenişinde bilinen klışelerden kaçınılarak sanatsız ve kaba anlatımlara fırsat tanınmamış, estetik düzeyi yüksek bir yeniden yaratım ortaya konulmuş.Anlatımda metnin masalsı yanına özellikle vurgu yapılarak seyircinin sıkılmasının önüne geçilmiş ve ortaya üç saatlik  abartısız görsel bir şölen hazırlanmış.

                Taygun'un  yorumunda,oyuncuların takım halinde ve ayrı ayrı, samimi çabalarıyla  oyuna katkıları,tiyatrolarda özlenen bir oyunculuk örneğini gözler önüne seriyor.Sucu Wang'ı yorumlayan Meral Çetinkaya,aklının ve yüreğinin birleşiminden  süzdüğü yeneklerini,  ilerlemiş yaşına rağmen, bir genç kız enerjisinde Wang'ın kişiliğine taşıyor ve seyirciyle paylaşıyor.Çetinkaya, Wang'ın, yoksul ve sinsi tavrını tüm özellikleriyle detaylıca yansılıyorken aynı zamanda önemli bir figür olarak oyunculuğu ile sahnede özgül bir ağırlık oluşturuyor.Shen Te ve Shui Ta rolünü oynayan genç oyuncu Gülce Uğurlu, birbirine zıt  iki farklı cinsden  kişiliği yorumlama  çabası gerçekten övgüye değer.Uğurlu,fahişe Shen Te'nin kişiliğini yansılarken zaman zaman zorlanıyor gibi izlenim yaratıyor.Ancak sert ve otoriter,kötülük abidesi Shui Ta yorumunda, sesi ve tavrı ile göstermeci oyunculuk örneğini sunarken  göz dolduruyor.Uğurlu,roller arası geçişlerde,büyük bir beceriyle değişimi bedeni ve ruhuna yediriyor ve bunu tavır haline getirirken bu yaratımıyla izleyenleri şaşırtıyor.Yorumlarıyla her iki karakterin ahlaki ve duygusal derinliklerini,kişiliklerinin sınıfsal ve toplumsal yapılarına uygun,bir inandırıcılıkla abartıya kaçmadan,özverili çabalarıyla başarıyla fotoğraflıyor.Bayan Shin rolüyle Gül Onat,   sanki yerel bir figür olarak sahneye getirilmiş gibi.Sakin konuşmaları ve  sempatik tavırlarıyla, 'sır saklayan komşu kadın' rolünü, oya gibi işliyor adeta.Deneyimli oyuncu Onat,oyunculuğuyla , metni sıcaklaştırma ve seyirciyi öykünün  içine alma misyonu üstlenmiş gibi.

                Oyuncular ve oyunculuğa ilişkin yazılacak çok görüntü var esasında. Her biri yaşamdan birebir alınmış fotoğraf kareleri gibi  insanlık durumları ve  bu figürlere,sesi ve duruşuyla canlılık kazandırma peşinde içtenlikle emek harcayan çoğu genç oyuncular topluluğu.Her birisi takımın bir parçası olmak ve metnin anlatımını güçlendirmek için görsel bütünlüğün içerisinde yürekleriyle canlı birer portre sunuyorlar.

                 Dekor, stilize bir tasarımla,Sezuan'ın yoksul insanlarının ekonomik durumlarını ve yaşama biçimlerini soyut bir anlatımla yorumluyor ve öyküye uyumlu bir sahicilikle  görsel anlatımı tamamlıyor.

                 Bakırköy Belediye Tiyatroları,Sezuan'ın İyi İnsan'ı oyunu ile önemli bir sahne olayını gerçekleştiriyorlar.İkinci yılında da oyuna seyircinin ilgisi devam ediyor.Günümüz tiyatro ortamında Bertolt Brecht'in tiyatrosu ve oyunlarının geçersizleştirerek,bu oyunları sürgüne gönderen repertuar lobilerinin yüzlerine bir tokat gibi çarpıyor tiyatronun iyi insanı Ali Taygun'un Sezuan'ı

                                                                                                                     METİN BORAN

ana sayfa